Als we aan stress denken, denken de meesten van ons aan een hoofd dat overuren draait.
Te veel koffie, te weinig slaap, een eindeloze to-do lijst en dat gevoel dat als we deze week maar gewoon doorkomen, het daarna vast rustiger wordt.
Stress associëren we vaak met snelheid.
Met harder doorgaan.
Met meer actie.
Maar stress ziet er niet altijd zo uit.
Soms doet stress iets veel minder zichtbaar - en eerlijk gezegd: vaak veel verwarrender - zeker voor vrouwen die gewend zijn goed te functioneren.
Soms laat stress je juist stoppen.
Op zo’n vreemde, zware, bijna desoriënterende manier waarop zelfs de kleinste taak ineens te veel voelt.
En in plaats van productiever, scherper of daadkrachtiger te worden, merk je dat je voor je uit zit te staren, eindeloos scrollt, afspraken afzegt, mails ontwijkt of weer onder het dekbed kruipt met de vage belofte aan jezelf dat je je morgen vast weer meer jezelf voelt.
Als dit herkenbaar klinkt, lees en onthoud het volgende dan goed:
Je bent niet lui.
Je bent niet ongemotiveerd.
Je zenuwstelsel doet mogelijk precies waarvoor het ontworpen is.
Stress is niet alleen vechten of vluchten
Waarschijnlijk heb je weleens gehoord van de bekende fight-or-flight respons.
De natuurlijke manier waarop het lichaam zich voorbereidt op gevaar door sneller, scherper, sterker en alerter te worden.
Maar er is nog een stressrespons waar veel minder over gesproken wordt:
Bevriezen.
Wat is de FREEZE response?
Dat gebeurt wanneer je zenuwstelsel ervaart dat actie niet mogelijk, niet effectief of simpelweg niet veilig voelt.
In plaats van mobiliseren, conserveert het.
In plaats van vooruit bewegen, zet het alles op een lager pitje.
Dat is geen bewuste keuze.
Dat is een biologische beschermingsreactie.
We koppelen deze reactie vaak aan trauma of extreme situaties.
Maar de freeze response kan net zo goed ontstaan door langdurige chronische stress, emotionele overbelasting, burn-out of simpelweg veel te lang te veel dragen zonder voldoende herstel.
En precies daarom vragen zoveel intelligente, bewuste vrouwen zich af:
"Wat is er mis met mij? Ik weet precies wat ik moet doen, dus waarom lukt het me niet?"
Waarom stress je soms laat bevriezen
Cliënten zeiden vroeger weleens bijna beschaamd tegen me:
"Ik wil het liefst gewoon onder het dekbed kruipen en nergens mee dealen."
Alsof dat een teken van zwakte was.
Alsof terugtrekken betekende dat ze minder capabel waren dan ze zouden moeten zijn.
Maar ik hoorde altijd iets anders onder die woorden.
Ik hoorde de uitputting.
De overprikkeling.
Een zenuwstelsel dat zijn grens heeft bereikt.
Want soms is je verstoppen niet weglopen maar soms zegt je lichaam simpelweg:
Ik kan nu echt niet nog één ding verwerken.
Het lastige is dat veel vrouwen geleerd hebben om die signalen te overrulen.
Door zichzelf dramatisch te noemen.
Of lui.
Of ondankbaar.
Of ongeorganiseerd.
Dus zetten ze nog eens koffie.
Maken nog een lijstje.
En proberen met hun hoofd op te lossen wat eigenlijk een lichamelijke stressrespons is.
Maar je lichaam luistert zelden naar zelfkritiek.
Stress-shutdown hoeft er niet dramatisch uit te zien
Een freeze-respons hoeft niet te betekenen dat je volledig instort.
Het kan er verrassend alledaags uitzien.
Zoals:
- eindeloos uitstellen van iets belangrijks
- dezelfde mail drie keer lezen en nog steeds niet reageren
- sociale afspraken afzeggen omdat praten te veel voelt
- mentale mist terwijl je normaal juist scherp bent
- televisie kijken zonder echt iets op te nemen
- simpele beslissingen vermijden
- in bed liggen, moe maar tegelijkertijd onrustig
- emotioneel vlak voelen
- willen dat iedereen je met rust laat, terwijl je je tegelijk eenzaam voelt
Dit zijn geen signalen dat je ineens niet meer functioneert.
Vaak zijn het tekenen dat je zenuwstelsel is verschoven van doen en ondersteunen naar beschermen.
Burn-out begint zelden met instorten
Een mythe die ik graag zou willen ontkrachten is het idee dat burn-out altijd een dramatisch begin moet hebben.
Bij veel vrouwen gebeurt dat helemaal niet.
Het begint vaak juist heel subtiel.
Met minder geduld.
Minder plezier.
Minder veerkracht.
Met het gevoel dat functioneren zwaarder begint te worden.
Dat taken meer energie kosten.
Dat keuzes maken moeilijker voelt.
Dat kleine dingen je ineens disproportioneel irriteren.
En omdat je technisch gezien nog steeds functioneert…
ga je door.
Totdat je lichaam een andere manier vindt om je af te remmen.
Soms via ziekte.
Soms via pure uitputting.
Soms via complete emotionele shutdown.
Wat helpt als je zenuwstelsel in freeze response zit?
Dit is belangrijk.
Wanneer je zenuwstelsel in shutdown zit, helpt harder duwen meestal niet.
Sterker nog: het creëert vaak nog meer innerlijke druk.
De lievere en vaak effectievere vraag is:
Wat zou mijn systeem op dit moment helpen om zich veiliger te voelen?
Dat kan zijn:
- even weg van alle prikkels
- een korte wandeling zonder telefoon
- warmte
- rustige beweging
- langzamer en dieper ademhalen zonder te forceren
- minder input in plaats van meer
- rust zonder schuldgevoel
- compassie in plaats van kritiek
Dat is geen luxe.
Dat is regulatie.
Herken je dit patroon van stress shutdown of bevriezen bij stress?
Als je jezelf steeds vertelt dat je gewoon wat gedisciplineerder moet zijn, terwijl je ergens voelt dat er iets diepers speelt…
dan wil ik dat je dit weet:
Stress laat ons niet altijd harder rennen.
Soms laat stress ons verdwijnen.
En dat herkennen verandert alles.
Ik heb een gratis Engelstalige gids gemaakt: The Stress Reset.
Een praktische resource die je helpt begrijpen wat stress in je lichaam doet en hoe je op een eenvoudige, praktische manier je zenuwstelsel kan helpen kalmeren.
Download hier gratis de Stress Reset
De verdieping hierop is mijn Engelstalige programma Stress Intelligence.
Wil je als eerste horen wanneer de deuren openen?
Aanmelden voor de wachtlijst
Soms is wat eruitziet als uitstelgedrag gewoon uitputting.
Soms is wat eruitziet als terugtrekken simpelweg bescherming.
En soms is het wijste wat je lichaam doet: stoppen met doen alsof alles prima gaat.
Lees ook:
-> Waarom je lichaam gestrest voelt terwijl je leven er prima uitziet
-> De verborgen stress van degene zijn die alles regelt
-> Waarom je zenuwstelsel nooit echt pauze krijgt (gepubliceerd op 9 juni)
-> “De fawn response: stress die eruit ziet als people pleasing (gepubliceerd op 16 juni)
